Gids voor tekenbeten: zo voorkom, herken en verwijder je een teek veilig

Het is het ultieme miniatuurgevaar tijdens een zonnige wandeling: de teek (Ixodida). Hoewel deze spinachtige parasieten amper een paar millimeter groot zijn, kunnen de gevolgen van een beet enorm zijn. Nu de piekperiode van de teek weer is aangebroken en de actuele cijfers laten zien dat het aantal actieve teken in de natuur flink stijgt, is waakzaamheid geboden. Met de juiste kennis voorkom je een beet, herken je de symptomen van gevaarlijke infecties en weet je exact hoe je een teek veilig verwijdert.

Of je nu door de Nederlandse bossen struint, gaat kamperen in de Ardennen of de uitgestrekte natuur van Centraal-Europa intrekt: een goede voorbereiding is het halve werk. In deze survivalgids zetten we de medische feiten en de do’s-and-don’ts op een rij. Want een gewaarschuwd mens telt voor twee.

Hoe voorkom je een tekenbeet?

Teken vliegen of springen niet. Ze zitten laag bij de grond in hoog gras, dichte struiken, op de heide en tussen dode bladeren, wachtend tot een mens of dier langsliep om zich aan vast te klampen. Voorkomen is nog altijd beter dan genezen:

• Kleed je slim aan: draag tijdens een wandeling in de natuur een lange broek en lange mouwen. Stop je broekspijpen in je sokken. Het ziet er misschien niet modieus uit, maar het sluit de belangrijkste toegangsweg voor de teek af.
• Draag lichte kleding: op witte of beige stoffen vallen de kleine, donkere stipjes direct op, waardoor je de parasiet kunt wegpikken voordat hij je huid bereikt.
• Smeer met DEET: breng een insecten- en tekenwerend middel met minimaal 30% tot 50% DEET aan op de onbedekte huid en spuit het eventueel op je kleding.
• Blijf op de paden: vermijd banjeren door dichte begroeiing of hoog gras als dat niet nodig is.
• Doe de tekencheck: maak er een vaste gewoonte van om na elk natuurbezoek je hele lichaam (en dat van kinderen of huisdieren) grondig te controleren. Teken hebben een voorkeur voor warme, vochtige plekken zoals de knieholtes, de liezen, de oksels, de bilnaad en achter de oren.

Eerste hulp bij insecten: zo voorkom, herken en behandel je de 8 meest voorkomende beten en steken

De risico’s: Lyme én het oprukkende tekenencefalitis

Niet elke tekenbeet maakt je ziek, maar de parasiet kan wel degelijk gevaarlijke ziekteverwekkers overdragen. Waar we vroeger voornamelijk waarschuwden voor de ziekte van Lyme, is er inmiddels een tweede, oprukkende dreiging in Europa waar reizigers rekening mee moeten houden.

1. De ziekte van Lyme

In Nederland draagt gemiddeld één op de vijf teken de bacterie Borrelia burgdorferi bij zich, de veroorzaker van de ziekte van Lyme. Gemiddeld leidt zo’n 2% tot 3% van de tekenbeten daadwerkelijk tot de ziekte van Lyme. De bacterie bevindt zich in de maag van de teek en de overdracht start pas nadat de teek zo’n 24 uur vastzit. Snel verwijderen verkleint deze kans aanzienlijk.

• Symptomen: het bekendste vroege teken is een uitbreidende, rode ring of vlek op de plek van de beet (erythema migrans), die vaak binnen drie tot dertig dagen verschijnt. Let daarnaast op griepachtige klachten zoals koorts, vermoeidheid, spierpijn en een stijve nek. Wordt Lyme niet op tijd behandeld met antibiotica, dan kan dit op de lange termijn leiden tot ernstige gewrichtsklachten, hartproblemen en zenuwuitval.

2. Tekenencefalitis (TBE)

Tekenencefalitis is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door het tick-borne encephalitis oftewel het TBE-virus. Hoewel het virus in Nederland gelukkig nog zeldzaam is, rukt TBE in heel Europa (met name in Oostenrijk, Zuid-Duitsland en Scandinavië) in een rap tempo op, zo waarschuwen de gezondheidsinstituten. Het grote gevaar van TBE ten opzichte van Lyme: de overdracht van het virus vindt direct plaats zodra de teek zijn snuit in je huid zet. Snel verwijderen helpt hier dus niet tegen. Omdat het een virus is, bestaat er bovendien geen medicijn of behandeling voor.

• Symptomen: TBE verloopt vaak in twee fasen. Eerst treden er milde, griepachtige klachten op. Na een klachtenvrije periode kan het virus in de tweede fase toeslaan in het centrale zenuwstelsel, met hersenvliesontsteking of hersenontsteking tot gevolg. Dit kan leiden tot langdurige neurologische schade.
• Vaccinatie: in tegenstelling tot Lyme kun je je tegen TBE wél vooraf laten vaccineren. Ga je kamperen, wandelen of buitensporten in een bekend risicogebied in het buitenland? Dan adviseren infectiologen geregeld om voorafgaand aan je reis de TBE-vaccinaties te halen.

Zo houd je insecten écht op afstand: bewezen effectieve methodes, en mythes ontrafeld

Stappenplan: zo verwijder je een teek het beste

Als je een teek ontdekt die zich al in de huid heeft vastgebeten, is het zaak om deze direct en kalm te verwijderen. Gebruik hiervoor bij voorkeur een speciale tekentang, tekenkaart of een spitse pincet.

• Stap 1: grijp de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast, bij de snuit/kop van het dier. Knijp absoluut niet in het achterste, zachte lichaam van de teek.
• Stap 2: trek de teek in een rustige, rechte beweging recht omhoog uit de huid. Ga niet draaien of sjorren (tenzij de gebruiksaanwijzing van een specifieke tekentang dit expliciet voorschrijft), want dan kan de snuit afbreken en in de huid achterblijven.
• Stap 3: Pas nádat de teek volledig is verwijderd, desinfecteer je het wondje grondig met alcohol (70%) of jodium. Was daarna je handen met water en zeep.
• Stap 4: Noteer de datum van de tekenbeet en de exacte locatie op je lichaam in je agenda. Houd de huid rondom de beet de komende drie maanden nauwlettend in de gaten.

Wat moet je absoluut níét doen? (De gevaarlijke mythen)

Er circuleren hardnekkige verhalen over eerste hulp bij tekenbeten die medisch gezien levensgevaarlijk zijn. Vermijd de volgende fouten:

• Gebruik geen alcohol, zeep of olie vooraf: ga de teek nooit te lijf met alcohol, nagellakremover, zeep of een brandende sigaret om hem te ‘verstikken’ of te verdoven. De kans is groot dat de teek in doodsnood zijn maaginhoud, inclusief alle schadelijke bacteriën en virussen, direct in jouw bloedbaan braakt. Je vergroot het besmettingsgevaar hiermee enorm.
• Ga niet knijpen of trekken met je vingers: als je de teek met je vingers probeert los te trekken, knijp je onbewust het gifzakje en de maag leeg in je eigen huid.

Bedwantsen op vakantie: zo herken je ze en voorkom je dat ze met je meereizen

Wanneer moet je naar de huisarts?

Neem direct contact op met de huisarts als:

1. Er in de dagen of weken na de beet een rode ring of vlek ontstaat die steeds groter wordt.
2. Je binnen een paar weken na de beet last krijgt van koorts, spierpijn, gewrichtsklachten of zware vermoeidheid.
3. Het niet lukt om de teek in zijn geheel te verwijderen en er een flink deel van de kop is achtergebleven (een klein, onschuldig splintertje komt er vaak vanzelf weer uit, net als bij een gewone splinter).

Laat je vakantie niet verpesten

Met de juiste voorzorgsmaatregelen en dit stappenplan op zak kun je deze zomer met een gerust hart de natuur in. Laat je reisplezier dus zeker niet vergallen door die kleine parasieten, maar blijf alert en check jezelf na afloop altijd grondig. Een snelle controle is een kleine moeite voor een onbezorgde, gezonde vakantie!

Altijd als eerste op de hoogte van het laatste reisnieuws, de leukste winacties en de beste insidertips? Meld je aan voor de gratis wekelijkse Columbus Travel-nieuwsbrief en/of volg ons op Facebook, Instagram, Linkedin, Spotify en/of YouTube!

Wil je onze reisverhalen en tips vaker terugzien? Google biedt nu de mogelijkheid om je favoriete media, zoals Columbus Travel, voorrang te geven. Klik in Google News op de ster of de volg-optie bij onze titel om ons toe te voegen aan je voorkeursbronnen. Kleine moeite, meer vakantiegevoel in je feed!