Schotland’s ultieme eilandengids, van vulkanische pieken tot de Caraïben van het noorden – welk eiland past bij jou?

Met bijna achthonderd eilanden is de kust van Schotland een labyrint van mythes, de geur van brandend turf en rauwe natuurkracht. Waar de massa stopt bij de bekende uitkijkpunten van Skye, begint voor de Columbus-reiziger het echte avontuur. Trek je naar de neolithische schatten van de Orkney-eilanden, zoek je de Scandinavische ziel op de Shetlandeilanden of verlies je jezelf in de azuurblauwe baaien van de Buiten-Hebriden? Dit is de definitieve gids voor de Schotse archipels.

De Schotse eilanden in één oogopslag

De Schotse eilanden laten zich geografisch en cultureel opdelen in vijf hoofdgroepen. De Binnen-Hebriden liggen beschut tegen de westkust en bieden de meest iconische Highland-landschappen en whiskydistilleerderijen. Verder naar het westen vormen de Buiten-Hebriden een barrière tegen de Atlantische Oceaan, beroemd om hun Gaelic-cultuur en hagelwitte stranden. In het noorden vind je de Orkney-eilanden, een schatkamer van prehistorie, en de afgelegen Shetland-eilanden, waar Schotland langzaam overgaat in Scandinavië. Helemaal in het zuiden liggen de eilanden van de Firth of Clyde, vaak de ’toegangspoort’ tot de eilandenwereld genoemd.

De Binnen-Hebriden: iconen en verborgen parels

Isle of Skye: het eiland voor de fotograaf en de hiker

Ilse of Skye is visueel spektakel in zijn puurste vorm. De grillige pieken van de Cuillin Mountains en de iconische rotspartijen van de Trotternish Ridge maken dit het meest gefotografeerde eiland van Schotland. Skye is een geologisch wonder. De steile kliffen en vreemde rotsformaties zijn het resultaat van prehistorische vulkanische activiteit en enorme landverschuivingen. Nergens zie je dit beter dan bij de Old Man of Storr, een gigantische rotspinakel die als een wachter over het eiland uitkijkt, of bij de Quiraing, waar het landschap constant in beweging lijkt te zijn. In de dalen van de Glen Brittle vind je de Fairy Pools: kristalheldere, ijsblauwe poelen en watervallen die rechtstreeks uit een mythe lijken te komen. Het is een eiland waar de elementen regeren en waar je binnen een uur vier seizoenen kunt ervaren. Op Skye zijn de bergen niet alleen achtergrond, ze zijn de hoofdrolspelers.

Bereikbaarheid: verbonden via de Skye Bridge bij Kyle of Lochalsh. Ook bereikbaar per veerboot van Mallaig naar Armadale, een prachtige route over zee.

Zo reis je weg van de massa: mijd de middagdrukte bij de Fairy Pools en de Old Man of Storr; hier sta je zelden alleen.. Rijd in plaats daarvan naar het uiterste noordwesten, naar Neist Point. Terwijl de toeristenstroom in Portree blijft hangen, ervaar je hier bij de eenzame vuurtoren op de rand van de wereld de ware kracht van de oceaan. Wandel ook eens naar de Spar Cave op het schiereiland Strathaird voor een mystiek avontuur in een grot vol kalkstenen formaties.

Mull en Iona: voor de natuurspotter en spirituele zoeker

Mull is het eiland van de contrasten, met het kleurrijke havenplaatsje Tobermory als vrolijk middelpunt. Het is een van de beste plekken in Europa om de majestueuze zeearend en otters te spotten. Vlak voor de kust ligt het heilige eiland Iona, de bakermat van het christendom in Schotland. De sfeer op Iona is sereen; de witte stranden en het kristalheldere water geven het eiland een bijna mediterrane uitstraling, terwijl de abdij een diepe historische rust uitstraalt.

Bereikbaarheid: per veerboot vaar je vanuit Oban in zo’n drie kwartier naar Craignure.

Zo reis je weg van de massa: neem de boot naar het onbewoonde eilandje Staffa. De meeste toeristen kijken alleen naar Fingal’s Cave vanaf de loopplank. Klim echter naar de bovenkant van het eiland. In het voorjaar en de vroege zomer nestelen hier duizenden papegaaiduikers. Omdat ze hier nauwelijks natuurlijke vijanden hebben, zijn ze verbazingwekkend tam en kun je ze tot op enkele meters naderen terwijl de massa diep beneden je in de grot staat.

Islay en Jura: voor de fijnproever en whiskyliefhebber

Op Islay regeert de turf. Met negen actieve distilleerderijen is dit het belangrijkste whiskyeiland ter wereld. De geur van brandend turfvuur hangt hier letterlijk in de lucht. Buureiland Jura is de rauwe, ongetemde tegenhanger: gedomineerd door drie kegelvormige bergen (de Paps of Jura) en bewoond door meer edelherten dan mensen. Jura is de plek waar George Orwell zijn meesterwerk 1984 schreef, zoekend naar de ultieme isolatie die het eiland nog steeds biedt.

Bereikbaarheid: per veerboot van CalMac vanuit Kennacraig. Tussen Islay en Jura vaart een kleine pont die slechts vijf minuten duurt, maar je gevoelsmatig een andere wereld in brengt.

Zo reis je weg van de massa: verlaat de bekende whisky trail aan de zuidkust van Islay en trek naar de noordwestkust, naar Machir Bay. Hier vind je een twee kilometer lang verlaten zandstrand met een indrukwekkende branding. Voor de ultieme afzondering op Jura wandel je naar Corryvreckan, de op twee na grootste draaikolk ter wereld, gelegen in de zeestraat tussen Jura en Scarba.

De Small Isles: voor de pionier en de rustzoeker

Wie echt weg wil van alles, bezoekt Eigg, Rum, Muck of Canna. Deze eilanden zijn nagenoeg autovrij en elk eiland heeft zijn eigen, eigenzinnige karakter. Eigg staat bekend om zijn onafhankelijke bewoners die hun eigen energie opwekken; Rum om zijn bizarre Edwardiaanse kasteel en enorme populatie edelherten. Het is Schotland in zijn meest pure, onversneden vorm.

Bereikbaarheid: kleine veerboten van CalMac of Arisaig Marine vertrekken vanuit de havens van Mallaig of Arisaig.

Zo reis je weg van de massa: beklim op Eigg de An Sgùrr, een enorme pekstenen bergkam die boven het eiland uittorent. Het pad is soms steil, maar het 360-graden uitzicht over de omliggende eilanden en de kust van de Highlands is hier, zonder een andere ziel in de buurt, een van de mooiste van het land.

De Buiten-Hebriden: de rand van Europa

Lewis en Harris: voor de cultuurzoeker en de strandjager

Hoewel het technisch gezien één eiland is, zijn de verschillen enorm. Lewis in het noorden is vlak, mystiek en doordrenkt van geschiedenis, met de Callanish Standing Stones – ouder dan Stonehenge – als hoogtepunt. Harris in het zuiden is bergachtig en herbergt stranden als Luskentyre en Scarista: plekken met zand zo wit en water zo turquoise dat je zweert dat je in de Caraïben bent, totdat de frisse wind je weer wakker schudt.

Bereikbaarheid: pak de veerboot vanuit Ullapool naar Stornoway (Lewis) of vanuit Uig op Ilse of Skye naar Tarbert (Harris).

Zo reis je weg van de massa: rijd op Harris naar het dorpje Hushinish aan het einde van een veertien mijl lange single track road. Je passeert een kasteel en ruige bergen om uit te komen bij een baai die tot de mooiste ter wereld behoort, vaak zonder dat er iemand anders te bekennen is. Hier eindigt de weg en begint de oneindigheid.

De zuidelijke keten (Uist, Barra en St. Kilda): voor de ultieme avonturier en de ‘off-the-grid’ reiziger

Op Barra landen de vliegtuigen op het strand bij eb, een van de meest unieke reiservaringen ter wereld. De eilanden van North en South Uist zijn een paradijs voor vogelaars en wandelaars. Voor de ultieme afzondering is er St. Kilda, de meest afgelegen archipel van het Verenigd Koninkrijk. Dit Unesco-erfgoed werd in 1930 door de laatste bewoners verlaten en is nu het domein van miljoenen zeevogels.

Bereikbaarheid: wil je naar Barra, neem dan de boot vanuit Oban, of kies voor de ultieme ervaring: de vlucht vanuit Glasgow die landt op het strand bij eb. De eilanden North- en South Uist zijn bereikbaar via Mallaig of Oban, en onderling verbonden door dammen. St. Kilda is uitsluitend bereikbaar via gespecialiseerde dagtochten (o.a. vanuit Leverburgh op Harris) die alleen bij zeer rustige zee kunnen uitvaren.

Zo reis je weg van de massa: bezoek op South Uist de Machair. De vruchtbare kustvlakte verandert in de zomer in een tapijt van wilde bloemen. Wandel langs de eindeloze witte stranden aan de westkant van het eiland; de kans dat je een otter spot is groter dan dat je een andere toerist tegenkomt.

De noordelijke archipels: Orkney en Shetland

De Orkney-eilanden: voor de geschiedenisliefhebber en de archeologie-fanaat

Op het Mainland van Orkney vind je meer neolithische schatten dan waar ook in Europa. Skara Brae is een 5000 jaar oud stenen dorp dat ouder is dan de piramides. De Ring of Brodgar en de Stones of Stenness vormen samen The Heart of Neolithic Orkney, een Unesco-monument. De sfeer is hier anders dan in de rest van Schotland; groener, vruchtbaarder en met een sterke Scandinavische invloed.

Bereikbaarheid: de veerboot vanuit Scrabster of Gills Bay brengt je in ongeveer een uur naar Stromness of St. Margaret’s Hope.

Zo reis je weg van de massa: vlieg in twee minuten (de kortste commerciële vlucht ter wereld) van Westray naar Papa Westray. Bezoek daar de Knap of Howar. Deze boerderij is nog ouder dan Skara Brae, maar hier vind je geen dranghekken of kaartjesloketten. Je staat hier letterlijk oog in oog met de diepste wortels van de Europese beschaving.

De Shetland-eilanden: voor de vogelspotter en de pionier

De Shetlandeilanden liggen dichter bij Noorwegen dan bij Edinburgh. Het is een archipel van rauwe kliffen, Shetlandpony’s en Viking-tradities die elk jaar gevierd worden tijdens het vuurfestival Up Helly Aa. Het landschap is boomloos en indrukwekkend weids. Eilanden als Unst en het afgelegen Fair Isle zijn wereldberoemd bij vogelaars vanwege de enorme kolonies Jan-van-genten en papegaaiduikers.

Bereikbaarheid: de nachtboot vanuit Aberdeen naar Lerwick is een legendarische tocht. Je kunt ook vliegen naar Sumburgh Airport vanaf verschillende Schotse steden.

Zo reis je weg van de massa: wandel naar het natuurreservaat Hermaness op Unst. Terwijl je over de verende veengrond loopt, omringd door tienduizenden Jan-van-genten, kijk je uit over Muckle Flugga: de allerlaatste rots en vuurtoren voor de Noordpool. Hier voel je je niet klein door de bergen, maar door de leegte van de oceaan.

De zuidelijke eilanden van Firth of Clyde: Schotland in het klein

De Firth of Clyde is de diepe inham aan de westkust die de Highlands scheidt van de Lowlands. Voor de inwoners van Glasgow is dit vanouds de plek om uit te waaien. De eilanden hier zijn beschutter dan de Hebriden, maar bieden een verrassende staalkaart van alles wat Schotland zo bijzonder maakt.

Arran: voor de actieve kameleon en de geologieliefhebber

Arran wordt vaak ‘Schotland in het klein’ genoemd. De Highland Boundary Fault – de geologische breuklijn die het land in tweeën splijt – loopt dwars over het eiland. Het noorden is ruig, granietachtig en wordt gedomineerd door de imposante piek van Goat Fell. Het zuiden daarentegen is groen, glooiend en pastoraal. Het is een van de weinige plekken waar je ’s ochtends door een Alpien landschap wandelt en ’s middags tussen de palmbomen (met dank aan de warme Golfstroom) aan de kust een lokaal gebrouwen biertje drinkt.

Bereikbaarheid: Arran is zeer eenvoudig bereikbaar per veerboot van CalMac vanuit Ardrossan (circa 55 minuten). De trein vanuit Glasgow sluit direct aan op de boot.

Zo reis je weg van de massa: vermijd de populaire klim naar Goat Fell. Kies voor de kustwandeling naar de King’s Caves aan de westkant van het eiland. Volgens de legende is dit de plek waar de Schotse koning Robert the Bruce een spin observeerde die hem de inspiratie gaf om nooit op te geven. De grotten zijn indrukwekkend en de wandeling erheen biedt spectaculaire uitzichten over de Kintyre-kust zonder de drommen wandelaars.

Bute: voor de cultuursnuiver en de Victoriaanse dromer

Verderop in de Firth ligt Bute, een eiland dat in de negentiende eeuw het summum van vakantie vieren was. De hoofdstad Rothesay ademt nog de sfeer van oude badplaatsen, compleet met een kasteelruïne midden in de stad. De ware schat van Bute is echter Mount Stuart House. Dit is een van de meest bizarre en indrukwekkende neogotische herenhuizen van Groot-Brittannië. Het huis is doordrenkt van astronomische symboliek en beschikt over het eerste verwarmde binnenzwembad ter wereld.

Bereikbaarheid: neem de veerboot vanuit Wemyss Bay naar Rothesay (circa 35 minuten). Het treinstation van Wemyss Bay is op zichzelf al een architectonisch hoogstandje dat een foto waard is.

Zo reis je weg van de massa: rijd naar het zuiden van het eiland naar St. Blane’s Chapel. Deze twaalfde-eeuwse kerkruïne ligt op een prachtige, afgelegen plek met uitzicht over de Sound of Bute naar Arran. Hier voel je de geschiedenis in de stenen, zonder de drukte van de stad om je heen.

Praktische tips voor je Schotse eilandavontuur

• Vervoer tussen de eilanden: De belangrijkste rederij is CalMac (Caledonian MacBrayne). Zij varen op vrijwel alle eilanden aan de westkust. Voor de Orkney- en Shetlandeilanden ben je aangewezen op NorthLink Ferries. Gouden tip: boek je overtocht voor populaire routes (zoals naar Skye, Mull of Harris) in het hoogseizoen ver van tevoren, zeker als je met een auto of camper reist. Voor voetgangers is er meestal wel plek.
• Het weer en de ‘Midge’: het Schotse weer is onvoorspelbaar. Laagjes kleding en een goede waterdichte jas zijn essentieel. In de zomermaanden (juni t/m augustus) moet je rekening houden met de midge: een minuscuul maar irritant bijtend mugje. Ze houden niet van wind, dus op de kliffen heb je er minder last van dan in de beschutte valleien. Koop ter plaatse ‘Smidge’ of gebruik ‘Avon Skin So Soft’ (een publiek geheim onder de Schotten).
• Single Track Roads: veel eilanden hebben zogenaamde single track roads. Dit zijn smalle wegen waar slechts één auto past. Gebruik de passing places (uitwijkplaatsen) om tegenliggers door te laten of om sneller verkeer achter je te laten passeren. Het is de ongeschreven wet om even te zwaaien als bedankje.
• Wandelen en de Right to Roam: Schotland heeft een fantastische wetgeving: de Right to Roam. Dit betekent dat je bijna overal mag wandelen, zolang je respect toont voor de natuur en het vee (‘Leave no trace‘). Gebruik de app of website van WalkHighlands voor de meest gedetailleerde routebeschrijvingen en veiligheidswaarschuwingen.
• Beste reistijd: mei, juni en september zijn vaak de beste maanden. Het is er dan relatief droog, de midges zijn nog niet op volle sterkte en de lichtinval voor fotografie is op zijn mooist.

Dus, welk Schots eiland gaat bij jou op de bucketlist?

Altijd als eerste op de hoogte van het laatste reisnieuws en de beste insidertips? Meld je aan voor de gratis Columbus Travel-nieuwsbrief!

Volg Columbus Travel ook op Facebook, Instagram, Linkedin, Spotify en/of YouTube.