Vrijdag de 13e op reis: waarom verdiepingen en stoelrijen verdwijnen uit bijgeloof

Vrijdag de 13e is zo’n datum waar Nederlanders vooral gniffelend naar kijken. Je zegt er iets over bij de koffieautomaat, maakt misschien een grapje als je trein vertraging heeft, en gaat daarna over tot de orde van de dag. Toch wordt het bijgeloof rond dit getal opvallend serieus zodra je op reis gaat. Niet omdat reizigers plots massaal bijgelovig worden, maar omdat hotels en luchtvaartmaatschappijen reizigers liever geen ongemakkelijk gevoel bezorgen. Met als resultaat: verdiepingen, stoelrijen en kamernummers die officieel niet bestaan.

Reizen is per definitie een oefening in loslaten. Je slaapt in een vreemd bed, vertrouwt op systemen die je niet kent en stapt in voertuigen die je zelf niet bestuurt. Juist in zo’n context krijgt iets abstracts als een getal ineens betekenis. Dat verklaart waarom mensen die thuis geen moment nadenken over vrijdag de dertiende, in een hotelkamer met nummer 1313 soms toch even moeten slikken. De reisindustrie heeft dat allang door en past zich liever aan dan dat ze tegen de psychologie van de gast in gaat.

Waarom zoveel hotels geen verdieping 13 hebben

Is het je weleens opgevallen? In veel hotels in Europa en Noord-Amerika ontbreekt verdieping 13. Na de twaalfde etage volgt doodleuk de veertiende, of een diplomatieke tussenoplossing als 12A. Dat heeft niets te maken met bouwkundige beperkingen en alles met vraag en aanbod. Kamers op verdieping 13 bleken simpelweg lastiger te verkopen, terwijl ze inhoudelijk identiek zijn aan die erboven of eronder.

Wie buiten het westen reist, merkt al snel dat dertien lang niet overal de boosdoener is. In grote delen van Oost-Azië ligt de gevoeligheid bij het getal vier, omdat de uitspraak sterk lijkt op het woord voor ‘dood’. In hotels in bijvoorbeeld China, Japan en Korea zie je daarom geregeld dat niet alleen de vierde verdieping ontbreekt, maar ook kamers met nummers als 14 of 24. Internationale hotelketens nemen geen enkel risico en schrappen in sommige steden zowel 4 als 13 uit hun nummering. Het resultaat is een liftpaneel dat voor buitenstaanders vooral verwarrend oogt, maar voor de lokale gast juist geruststellend werkt.

In het vliegtuig bestaat rij 13 ook niet altijd

Hetzelfde principe zie je terug in vliegtuigen. Veel luchtvaartmaatschappijen slaan rij dertien over in hun cabine-indeling. Dat is geen traditie of bijgeloof van piloten, maar een commerciële beslissing. Airlines hebben gemerkt dat stoelen op rij 13 aantoonbaar minder snel worden geboekt. Passagiers kiezen sneller de volgende rij, ook al weten ze rationeel dat het toestel er niet anders van wordt.

Sommige luchtvaartmaatschappijen gaan nog een stap verder. Bij Italiaanse airlines wordt rij zeventien geregeld overgeslagen, omdat het Romeinse XVII kan worden herschikt tot VIXI, Latijn voor ‘ik heb geleefd’, een formulering die subtiel suggereert dat het leven inmiddels achter je ligt. Geen associatie die je wilt oproepen bij een nachtvlucht boven de Alpen. In delen van Azië verdwijnen soms ook rijen met het cijfer vier uit de cabine, om precies dezelfde reden als in de hotels.

Bijgeloof bij luchthavens, ov & autoverhuurbedrijven

Bijgeloof beperkt zich niet tot hotels en vliegtuigen. Op sommige luchthavens ontbreekt gate dertien, bij langeafstandsbussen of treinen zie je af en toe dat stoel 13 simpelweg niet bestaat. En ook bij autoverhuurbedrijven komt het voor dat vloot- of kentekennummers met 13 worden vermeden. Niet omdat ze er zelf in geloven, maar omdat ze weten dat twijfel bij klanten geld kost.

Niet overal is vrijdag de 13e het probleem

Wie verder kijkt dan Europa en Noord-Amerika ontdekt dat bijgeloof vooral cultureel bepaald is. In Griekenland, Spanje en grote delen van Latijns-Amerika geldt niet vrijdag, maar dinsdag de 13e als ongeluksdag. Martes trece is daar de datum waarop je liever geen belangrijke reis boekt, terwijl vrijdag relatief onschuldig wordt gevonden.

In Afghanistan heeft het getal 39 een beladen reputatie, met sociale en morele associaties die zo hardnekkig zijn dat mensen kentekens en telefoonnummers met dit cijfer actief proberen te vermijden. En ook dat sijpelt soms door in hotels en andere publieke nummeringen, al zul je dat als buitenlandse reiziger zelden meteen doorhebben.

Onzin? Wel effectieve onzin

Vanuit rationeel oogpunt is het wellicht allemaal onzin. Toch zegt reisbijgeloof veel over hoe mensen omgaan met onzekerheid, vooral in een onbekende omgeving. Het is makkelijker om een getal te schrappen dan een ongemakkelijk gevoel weg te redeneren. En dus verdwijnt verdieping 13, wordt rij 12 gevolgd door 14 en vaart de reisindustrie wel bij een beetje numerieke magie. Niet om bijgeloof te versterken, maar om drempels weg te nemen.

En jij? Misschien lach je om vrijdag de 13e, maar als je de keuze hebt tussen stoel 12C en 13C, is die beslissing vaak sneller genomen dan je denkt.

Volg Columbus Travel op Facebook, Instagram, Linkedin, Spotify en/of YouTube en meld je aan voor onze wekelijkse nieuwsbrief.