De mooiste natuurroutes van Nederland: 6x wandelen en fietsen in eigen land

Het recept voor de perfecte natuurroute? Dat begint met het gebruik van de beste natuurlijke ingrediënten. En daarvan hebben we er in Nederland veel: duinen en stranden, heide en bossen, heuvels en stuwwallen, kronkelende rivieren en verstilde vennen. De keuze is niet zozeer wáár je heen gaat, maar of je wandelschoenen aantrekt of liever op de pedalen stapt. We selecteerden zes natuurroutes waarop je Nederland van zijn mooiste kant kunt zien.

1. ROOTS-wandeling Dwingelderveld, Drenthe: een Afrikaanse savanne in Nederland

Op het uitgestrekte Dwingelderveld in Drenthe waan je je op de Afrikaanse savanne. Toch zul je op deze vlakte van wuivend pijpenstrootje en kromgebogen dennen geen antilopen treffen. Dorstige reeën aan de rand van de Davidsplassen, dat kan wel, of overvliegende kraanvogels. Zeven broedparen zitten er in het nationale park en elk jaar worden er jongen geboren. Die overleven het niet allemaal: het broedeilandje in de Davidsplassen wordt in het voorjaar nog veilig omringd door water, maar in de warme zomers van de afgelopen jaren droogt het ven vaak op. Daardoor kunnen vossen en andere roofdieren bij de nesten komen. Gelukkig kunnen kraanvogels wel 20 tot 25 jaar oud worden.

Toch vormt verdroging een serieuze bedreiging. Niet voor de watertuin van het bezoekerscentrum van het nationale park, het startpunt van de route, maar wel voor de dieren, planten en de zestig vennetjes in het grootste aaneengesloten natte heidegebied van West-Europa. De klokjesgentiaan bijvoorbeeld heeft het moeilijk en daardoor dreigt ook het gentiaanblauwtje te verdwijnen. Deze zeldzame vlinder vliegt nu nog op diverse plekken rond, maar heeft de diepblauwe waardplant nodig om eitjes af te zetten.

Een ander probleem is stikstof. Want die savanne van oprukkend pijpenstrootjes verdringt heidestruiken en kruidachtige planten. Bij gebrek aan antilopen gaat Natuurmonumenten de vergrassing tegen door schapen en koeien stukken van het Dwingelderveld kaal te laten vreten. Omdat oliehoudende heidezaden na tachtig jaar in de bodem nog altijd kiemkrachtig zijn, krijgt de heide zo lucht om te herstellen.

Op de laatste kilometers van de route doorkruis je de bossen van de Anserdennen, waar in de laatste ijstijd bultjes stuifzand zijn ontstaan. Houd je ogen hier open voor de draaihals. Deze spechtensoort staat op de rode lijst, maar voelt zich thuis in de Anserdennen: er broeden tien tot twaalf paren. De bruine vogel zit vaak op eiken- en berkenstammen en wringt zijn kop in de raarste bochten.

2. OV-fietsroute Veluwe, Gelderland: de hoogtepunten van de Veluwe

De Veluwe in Gelderland is het op een na grootste natuurgebied van Nederland. Hier wisselen uitgestrekte heidevelden, dichte bossen en zandverstuivingen elkaar af. De ideale manier om al dit natuurschoon te verkennen is per fiets, helemaal omdat je in Nationaal Park De Hoge Veluwe gratis gebruik mag maken van in totaal 1.800 Witte Fietsen.

Voor wie eerst de trein neemt: met een OV-fiets trap je in drie kwartier van station Apeldoorn naar de rand van het nationale park, of je maakt eerst een uitstapje naar Radio Kootwijk. Dit indrukwekkende zendstation verbond Nederland in de vorige eeuw met het andere uiteinde van de wereld. Rondom ontstond een gelijknamig en idyllisch gelegen dorp, met in de achtertuin niet alleen het opvallende industriële radio-erfgoed in art-decostijl, maar ook de zandverstuivingen van het Kootwijkerzand.

Daarna is absolute radiostilte geboden, want een bezoek aan de Veluwe is niet compleet zonder op zoek te gaan naar wilde dieren. Wildobservatiehut Millelamel is vernoemd naar het ontwerp met ‘een miljoen lamellen’. Vanuit de hut spot je met wat geluk Schotse hooglanders, wilde zwijnen, reeën, vossen en misschien zelfs een edelhert.

De kans om wild te zien is het grootst tegen de schemering. Wie zo lang niet wil wachten kiest even verderop uit twee musea. Museonder is het eerste ondergrondse museum ter wereld. Hier krijg je een kijkje in de geheime wereld van dierenholen, wortels en fossielen van dieren die al duizenden jaren zijn uitgestorven, maar ooit hier op de Veluwe rondliepen. In het Kröller-Müller Museum vind je geen natuurschatten, maar een indrukwekkende collectie kunstwerken, waaronder de op een na grootste Van Gogh-verzameling ter wereld. Na een bezoek aan de prachtige beeldentuin stap je weer op de fiets.

Wil je een andere route terug naar station Apeldoorn nemen? Kasteel Ter Horst bij Loenen is een verborgen parel met een rijke historie. Tijdens een rondleiding in het zestiende-eeuwse kasteel leer je alles over de oude bewoners, de indrukwekkende architectuur en de historische tuinen. Tien minuten verderop ligt de Loenense Waterval, de hoogste – weliswaar kunstmatige – waterval van Nederland. Let op: de fietsroute is niet gemarkeerd, maar de weg is prima te vinden wanneer je de beschreven locaties invoert in je navigatie-app.

3. Ode aan het Laag-Hollandse landschap, Noord-Holland: Hollandse wolkenluchten als inspiratiebron

Laag-Holland vormt al eeuwenlang een decor én inspiratiebron voor heel wat kunstenaars. Jan Toorop maakte zijn beroemde schilderij Broek in Waterland in, jawel, Broek in Waterland. Paul Signac, een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het pointillisme, betaalde met een kunstwerk voor een verblijf in Volendam. Dat kan tegenwoordig gelukkig goedkoper: de waarde van de aquarel wordt geschat op honderdduizend euro. Claude Monet kreeg geen genoeg van de Zaanstreek en maakte er zo’n 35 kunstwerken. Alleen de excentrieke Anton Heyboer, die met zijn vijf vrouwen in Den Ilp woonde, is hem kwantitatief de baas: hij maakte tienduizenden werken.

Op de fietsroute Ode aan het Laag-Hollandse landschap ontdek je de streek door de ogen van deze en andere schilders. Je ervaart de sfeer van de historische dorpen waar ze verbleven en fietst langs schilderachtige plekken als het Ilperveld, rietgedekte molens en musea in Edam, Volendam en de Zaanse Schans. Overal door een groen polderlandschap onder Hollandse wolkenluchten, hier en daar met een vleugje klederdracht.

Je kunt op ieder gewenst punt aan de meerdaagse rondrit beginnen. Heb je minder tijd? Kies dan voor een van de drie deelroutes, variërend van 36 tot 43 kilometer. Op deelroute 1 rond Purmerend wisten Boerderij De Eenhoorn en de kaasmarkt in Edam schilders te inspireren. Loop op deelroute 2, van Edam via de kust van het Markermeer naar Volendam en weer terug, het Volendams Museum binnen om een echte Signac te bewonderen. Deelroute 3 start in Wijdewormer. Je fietst langs het Ilperveld en het Oostzanerveld, ziet een echte Claude Monet in het Zaans Museum en kunt met een unieke souvenir thuiskomen na een bezoek aan de Anton Heyboer Art Gallery.

4. Koningspad XL, Friesland: onthaasten in een eeuwenoud cultuurlandschap

Het Koningspad XL loopt in veertien etappes door het stroomdal van het Koningsdiep in Friesland. Of de Boarn, zoals de Friezen dit riviertje noemen. Je wandelt door open veengebieden, door een eeuwenoud cultuurlandschap waar boerderijen op terpjes staan en over statige landgoederen met monumentale panden. Op etappe 1 (14,4 kilometer) kom je door het gebied waar ooit de bron van het Koningsdiep was. Vanaf Uitkijkpunt de Belvedère kijk je uit over de Bakkeveense Duinen, een gevarieerd heidegebied met vennen en stuifzandduinen.

Verwar de uitkijktoren niet met Museum Belvédère. Dit museum voor twintigste-eeuwse en eigentijdse beeldende kunst uit Friesland is een verplichte stop op etappe 13 (9,1 kilometer), die ook als losstaande rondwandeling gelopen kan worden. Deze lus over Landgoed Oranjewoud, waar adel de zomers doorbracht om bij te komen van de stadse drukte, is misschien wel de mooiste etappe van het Koningspad XL. De landkaarten van de etappes zijn gratis te downloaden op koningspad.nl.

5. De Slufter, Texel: struinen richting duinen

De Slufter op Texel is puur poldergeluk, of eigenlijk het gelukkige resultaat van een mislukte inpoldering. Ooit verscheen hier dagelijks bij eb een modderig stuk zeebodem tussen Texel en het eilandje Eyerland. Boeren legden dijken aan waardoor de eilanden aan elkaar groeiden. Ook de Slufter wilden ze omtoveren tot landbouwgrond. Begrijpelijk, want zeeklei is dankzij de opgeloste schelpen van weekdieren een ontzettend vruchtbare bodemsoort. De Noordzee had andere plannen en brak keer op keer door hun dijk.

Het dynamisch natuurgebied maakt nu deel uit van Nationaal Park Duinen van Texel en staat in open verbinding met de zee. Hierdoor groeien er in de kwelders zoutminnende planten zoals zeealsem en zeeweegbree. In juli en augustus staat het lamsoor volop in bloei en kleurt het gebied paars. Vanaf de trap op de Zanddijk kijk je uit op de ‘wandelende’ hoofdgeul, die zich door de invloed van de zee steeds een beetje verplaatst. Afhankelijk van hoe drassig het gebied is blijf je de gele route volgen, of struin je zelf richting het strand.

6. FietsActief-route Nuth, Limburg: wijn, vlaai en heuvels

In Zuid-Limburg fiets je door groene velden en over holle wegen die bijna altijd autoluw zijn, met uitzicht op velden vol wilde bloemen, tussen Schotse hooglanders en langs boomgaarden zwaar van de appels en peren. Vanaf station Nuth is het maar een kwartiertje fietsen naar Kasteel Wijnandsrade. Toch is de brasserie op de binnenplaats van het kasteel een goede plek voor een eerste pauze. Limburgse vlaai is immers een beschermd Europees streekproduct en op een sfeervolle plek als deze smaakt het extra goed.

Heb je een zaterdag gekozen voor de rit én heb je ruimte in je fietstassen? Loop dan even buiten Schimmert binnen in de gewelfde wijnkelderwinkel van Wine by Ton, gevestigd in een oude herberg. Ton werkt samen met Limburgse wijndomeinen en verkoopt bewust alleen Europese wijnen, wat toch beter is voor het klimaat.

De route passeert Kasteel Terborgh, hostel, appartementen en B&B ineen, en gaat met hier en daar een klimmetje verder naar de Ophovener Molen in Sittard. Langs de Duitse grens en over de zanderige paadjes van de Schinveldse bossen keer je terug naar Nuth, maar niet voordat je afstapt bij een derde kasteel. Het kasteelpark van Landgoed Amstenrade is opengesteld voor publiek. Na de Limburgse vlaai en ander lekkers uit de streek is restaurant Reua Thai in Nuth een grote verrassing: het interieur, de kunst aan de muren en de open keuken op een podium zou je eerder in een hippe stad verwachten dan in dit verstilde dorpje.

Benieuwd naar nog meer nieuwe natuurroutes, voor alle twaalf de provincies? Die vind je in de nieuwste editie van In Eigen Land, nu in de winkel én online te bestellen!

Volg Columbus Travel op Facebook, Instagram, Linkedin, Spotify en/of YouTube en meld je aan voor onze wekelijkse nieuwsbrief.