Welkom in de stad der doden

De duizenden zandkleurige huisjes in het oosten van Caïro, lijken van een afstand op een gewone volgepropte wijk. Witte t-shirts en onderbroeken hangen in lijnen van gebouw tot gebouw in de stekende zon te drogen. Marktlui proberen hun producten luidkeels te slijten en de kinderen voetballen vrolijk in de straten. Maar dichterbij, door een wirwar van nauwe, smerige steegjes, zie je plots dat die huisjes tombes en mausolea zijn. Je bent in een van de minstens vijf enorme begraafplaatsen in Caïro beland die door wanhopige armelui zijn overgenomen.

Toeristen komen hier zelden om de simpele reden dat georganiseerde rondleidingen de dodenstad zoveel mogelijk links laten liggen. Wie hierheen wil, moet op eigen initiatief gaan en per taxi het stadsgedeelte bezoeken. De weg die naar de begraafplaats leidt, wordt opeens onderbroken door een groot monument dat trots overeind staat tussen de overblijfselen van vervlogen dromen en oude legendes. De taxichauffeur rijdt er ongeïnteresseerd omheen, maar als bezoeker weet je het al. Dit eerbetoon aan een overleden rijke vrouw, geeft duidelijk en zonder woorden aan dat je gearriveerd bent in wat de Egyptenare 'Qarafa' noemen. Oftewel; De stad der doden.



Nergens is 'de dood' zo nauw verweven met het leven van alledag als in deze omgebouwde wijken. Volgens schattingen biedt de begraafplaats onderdak aan een miljoen mensen, die het slachtoffer zijn van een nijpend woningtekort. Op creatieve manier krijgen de graftombes nieuw leven ingeblazen en worden opgenomen in het normale huishouden. Kinderen gebruiken de stenen als doeltjes, huisvrouwen gooien een mooi kleedje over een deksteen heen waarop ze het avondeten serveren en een vermoeide wandelaar gebruikt het graf als zitbankje.



De begraafplaatsen zijn beter dan de straat, met name omdat de Egyptenaren van oudsher hun doden in overdekte kamertjes plaatsen waar ze zelf kunnen overnachten tijdens de rouwperiode.



De nadelen van de dodenhuisjes zijn echter direct merkbaar: een legertje kakkerlakken, ratten en vliegen is hier kind aan huis, nog eens extra aangetrokken door de enorme hopen afval die op straat worden gedumpt. De overheid staat de sloppenwijken oogluikend toe, maar de inwoners weten donders goed dat ze ieder moment uit hun ‘huis’ gezet kunnen worden.



Tussen de graven door, scharrelen de kippen rond op zoek naar wat restjes eten. Dat was tijdens het ontstaan van deze begraafplaats wel anders. Rond 1250 werd Qarafa een belangrijke plaats om de 'Mamluks' te begraven. De Mamluks waren slaafsoldaten uit Turkije en de Zwarte Zee die als kleine jongetjes al naar Egypte werden gebracht. Zij werden opgeleid in het huishouden van de sultan. Zodra ze de volwassenheid bereikten, kregen ze hun vrijheid terug maar bleven vaak de adviseurs en bodyguards van de sultan.



Jaren later trouwt een vrouwelijke sultan met de leider van de Mamluks. Na haar dood worden de Mamluks de nieuwe heersers van Egypte en zij hebben stevig hun stempel gedrukt op de architectuur van het land. De dodenstad is de beste locatie om de overblijfselen van dit tijdperk te bekijken, ook al lijken de huidige bewoners van Qarafa niet onder de indruk van de geschiedenis te zijn. Zij zijn vooral blij dat ze een dak boven hun hoofd hebben en ergens rustig hun krantje kunnen lezen.

Lees ook over de dodensteden van Caïro in Columbus editie 20.