Kaokoland reisblogs

Mensen als attractie

sidonius was er (tot 06 aug 2009) Gepost op 06 feb 116 reacties

Helaas heb ik de film nog niet kunnen zien. Maar vanaf het moment dat ik de recensie las laat het verhaal me niet meer los. Black Venus, de Hottentot Venus, het verhaal van het leven van Khoikhoi-vrouw Saartjie Baartman. Verfilmd door regisseur Abdellatif Kechiche en nu te zien in een aantal bioscopen. Met een meesterlijke hoofdrol van Yahima Torres.

Saartjie Baartman
Saartjie was een slavin van Nederlandse boeren in Zuid Afrika, in het begin van de 19e eeuw . Er werd haar een mooie toekomst als danseres in Europa voorspeld, waarmee ze veel geld zou verdienen. Ze liet zich meevoeren naar Londen, 21 jaar oud en vol verwachting. Het pakte echter heel anders voor haar uit. Saartjie werd tentoongesteld als dé attractie op Europese kermissen. Ze moest dansen en acteren als een wild beest voor een sensatiezoekend, blank publiek. Als Zwarte Venus, vanwege haar opvallende uiterlijk en vooral haar buitenproportionele geslachtskenmerken. Mensen vergaapten zich aan haar, deze wilde vrouw uit Afrika, joelden haar uit, raakten haar aan en vernederden haar.
Toen het nieuwtje er af was belandde Saartjie in de prostitutie en stierf, vijf jaar nadat zij naar Europa was verscheept, op 26-jarige leeftijd. Haar “attractieve kenmerken” werden door Franse wetenschappers op sterk water gezet en tentoongesteld, tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Het was Nelson Mandela die als eerste vroeg om aan deze schandelijke en mensonterende situatie een einde te maken, maar pas in 2002 (!) zijn haar stoffelijke resten tijdens een ceremonie begraven in Zuid Afrika.

Himba’s
Het verhaal laat me niet meer los omdat het appelleert aan een eigen ervaring in Namibië, zomer 2009. We zouden op bezoek bij een Himbastam in het Noorden van Namibië. Ik verheugde mij daar op, want ik vind het interessant om te zien hoe mensen in andere culturen leven, wat hun gewoonten zijn, hun tradities, hun rituelen en ook hun dagelijkse strijd om het bestaan. Ik had een stapel foto’s van reisreporter Jelle mee om uit te delen aan leden van de stam die op deze foto´s stonden, heel attent van Jelle. Het was vrij zeker dat ik naar hetzelfde dorp zou gaan als hij een jaar eerder had bezocht, omdat we met dezelfde reisorganisatie op pad waren.
In de bus op weg naar de Himba´s vertelde de gids voorzichtig dat het misschien iets anders zou zijn dan wij verwachtten. Dat bleek een understatement. We stapten uit bij de woning van een Duitser, op wiens erf een Himbadorp bleek te zijn gebouwd met een tiental hutten. Er verbleven vrijwel uitsluitend vrouwen en kinderen. Ik vertelde de Duitser dat ik foto´s bij me had, en hij wilde ze zien. Hij bladerde door de stapel, en mompelde ` Sie ist nicht hier, diese ist auch nicht hier, Sie ist heute nicht da`. Verbaasd vroeg ik hoe dat kon, maar ik kreeg een ontwijkend antwoord. `Vielleicht nachste Woche`. Volgende week? Ik kreeg sterk de indruk dat we hier te maken hadden met een geënsceneerde situatie, dat de mensen die vandaag in het dorp aanwezig zijn een willekeurige selectie is. Ingeroosterd. Dat de werkelijke dorpen elders zijn, afgeschermd voor toeristen en misschien maar goed ook. We liepen naar het dorp op het erf achter zijn huis, en kregen uitleg waarbij de Duitser voortdurend met zijn vinger wees naar de vrouwen. Ik geneerde me dood en wilde eigenlijk het ´dorp´ weer verlaten, maar ja, mijn eigen foto´s dan? De foto´s van Jelle waren door de Duitser aangenomen, hij zou ze later wel uitdelen als de betreffende mensen wel aanwezig waren. En ik wilde toch ook zelf wel wat foto´s maken. We kregen na de respectloze uitleg de gelegenheid om rond te lopen en te fotograferen. Dat heb ik gedaan, met gene en weerstand, en uiteindelijk hielp het een beetje dat we aan het eind van de fotoshoot wat uitgestalde sieraden konden kopen. Het was duidelijk dat we dat toch minstens moesten doen als tegenprestatie, dus zonder afdingen. Niet iedereen hield zich overigens aan deze ongeschreven code van respect….

Dilemma
Sinds die ervaring kijk ik anders naar sommige portretten op Reisreporter.nl Bij voorbeeld als ik portretten zie van de exotische schotellipstam uit Ethiopië, of andere stammen waarbij in de ondertiteling staat dat voor de foto is betaald, komt het ongemakkelijke gevoel weer boven. Soms is aan de portretten te zien dat de mensen erg hun best hebben gedaan om er zo exotisch mogelijk uit te zien, tot verminkingen in het gezicht aan toe die verder gaan dan hun eigen tradities. Dat levert waarschijnlijk meer geld op voor de foto´s. Zelf ben ik Saddhu´s tegen gekomen in Kathmandu, waarbij mij soms het gevoel bekroop eerder met een exhibitionist te maken te hebben dan met een diep religieus persoon. Dan maar geen foto!
Het blijft voor mij een dilemma. Waar begint de exploitatie van mensen als attractie en eindigt de authentieke traditie? Waar eindigt respect om plaats te maken voor eigenbelang, namelijk dat prachtige, unieke plaatje? Is de Himba van 2009 niet enigszins te vergelijken met de Zwarte Venus van 1810? Ik overdrijf, bewust, omdat ik in de kern van de zaak niet zoveel verschil zie. Ik hoop de film nog te kunnen zien en dan tot de conclusie te komen dat er toch wel veel veranderd, verbeterd is in 200 jaar tijd.

Penibel
Ik realiseer mij dat ik een penibel onderwerp heb aangesneden. Misschien ook wel een confronterend onderwerp. Daarom zou ik graag jullie mening willen horen. Delen jullie het dilemma? Wat zijn jullie ervaringen?




sidonius Positie 1911 (48 p.) Lid sinds 11-01-2008 Foto's en tips: 2366 Blogs: 27 Fans: 19
deel dit artikel met je vrienden:

Andere blogs van deze gebruiker

Een birr voor een beeld
4 16
Gepost op 22 mei
Ethiopië Omovallei
Maandthema Ik blijf.........onderweg
0 13
Gepost op 10 september
Nederland Leeuwarden

Reacties bij deze blog

Jelle51

Door: Jelle51 • Geplaatst op

Ons was een heel ander verhaal verteld, de vrouwen waren gevlucht met hun kinderen voor het geweld en de Duitse mevrouw had haar erf aangeboden om hun dorp op te bouwen. Volgens haar leefden deze vrouwen met hun kinderen nu op haar terrein. Ik vraag mij zelfs af of er nog wel Himbadorpen zijn die niet geëxporteerd worden voor het toerisme. Onze laatste twee reizen door India waren puur en mooi Ik kon daar, na contact met de mensen te hebben gemaakt foto's maken, zonder bijbedoelingen en zoals jij zoals jij zegt: vooral van gewone mensen in hun eigen situiatie en waardigheid. (dank je voor die woorden) . Wat betreft de traditie van de longneck vrouwen was dat alleen meisje die op woensdag met volle man werden geboren de ringen kregen. De traditie was bijna uitgestorven tot men erachter kwam dat toeristen wilden betalen voor foto's. Er zijn nu verdacht veel meisjes met ringen en zij zijn lang niet allemaal op woensdag met volle maan geboren.

pkoelewijn

Door: pkoelewijn • Geplaatst op

Hallo Fransje, Triest verhaal. Maar als je echt ergens mee in zit dan moet je gewoon actie nemen: dus in dit geval zou ik een brief sturen aan de reisorganisatie. En als zij geen actie nemen, dan moet je gewoon de naam van de reisorganisatie publiceren en afraden om met hen te reizen. Er zijn best wel Himba-dorpjes te vinden waar je niet met een akelig gevoel rondloopt of uitkomt. Onze tour werd georganiseerd door de lokale reisorganisatie Atlas en de gids (een lokale blanke Namibier) ging met ons naar een dorpje waar we uitleg kregen van een Himba-man die Engels sprak en waar we heel veel geleerd hebben van de levenswijze van de Himba's. In dit dorpje gingen de meeste kinderen naar school, dus die zullen de oude tradities wel niet overnemen. Zo kan het dus ook

schenkel

Door: schenkel • Geplaatst op

Prima dat je dit aansnijd.Ik weet dat wij in Zuid Afrika ook naar zo,n nepdorp geweest zijn.De mensen daar kwamen aangerend omdat er toeristen binnen kwamen.Vreselijk dit zullen ook wij nooit meer doen geef mij maar het pure.Maar soms als je met een groep ben is dit onvermijdelijk...helaas.

Rsteeghs

Door: Rsteeghs • Geplaatst op

Goed dat je dit aansnijdt! En ik herken het ongemakkelijke gevoel. Zelf ben ik er absoluut geen fan van om nepdorpen te bezoeken of naar voor toeristen ingestudeerde dansjes te kijken, dat doe ik dus ook niet als ik het kan voorkomen. Maar als je dan toch eens in zo'n situatie terecht komt, dan kun je er maar beter het beste van maken door de desbetreffende mensen met respect te behandelen en niet als "aapjes" te beschouwen. Bijvoorbeeld door iets van ze te kopen of door een gesprek met ze aan te knopen en je te verdiepen in de personen achter de facade. Maar het blijft een lastig spanningsveld. We willen graag cultuur zien, beleven en ervan leren en soms kan dat alleen op een "onechte" manier. Willen we het dan nog steeds of slaan we over? Ik laat het maar van het moment en de situatie afhangen.

jeannette

Door: jeannette • Geplaatst op

Ik denk dat mensen moeten doen wat ze willen, als toeristen naar zo'n nep dorp willen prima, misschien inderdaad wel beter dan dat de echte dorpen verpest worden. Maar mij zul je er niet zien.

Laat een reactie achter

Meld je aan of log in met je Reisreporter account of met Facebook als je zelf een reactie wilt achterlaten.